Co to jest tweed
Tweed to wełniana tkanina na marynarki, płaszcze, spódnice i kamizelki: szorstka, matowa, najczęściej w melanżu, jodełkę, pepitkę albo kratę. Z bliska poznasz go po drobnych plamkach różnych kolorów. Wełnę barwi się zwykle przed przędzeniem i miesza odcienie, więc kolor siedzi w samej nitce.
Charakter tweedu bierze się z przędzy zgrzebnej: włókna są w niej tylko zgrzeblone i leżą chaotycznie, więc przędza jest puszysta i włochata. Z przędzy czesankowej, o włóknach ułożonych równolegle, powstają gładkie tkaniny garniturowe (więcej w przewodniku materiał na garnitur). Tweed tka się najczęściej splotem skośnym, rzadziej płóciennym, a gotową tkaninę się foluje, czyli częściowo spilśnia, i drapie.
Nazwa pochodzi, według tradycyjnej opowieści, od pomyłki londyńskiego kupca, który szkockie tweel (splot skośny) odczytał jako nazwę rzeki Tweed.
Skład tweedu na metce
Słowo „tweed” opisuje wygląd i konstrukcję tkaniny, nie włókno. Większość tweedów to czysta wełna, ale bywają też mieszanki. Skład procentowy jest obowiązkowy (rozporządzenie UE 1007/2011) — jak go czytać, wyjaśnia przewodnik skład ubrań — jak czytać metkę.
| Skład | Typowe ubrania | Zachowanie | Wybór |
|---|---|---|---|
| 100% wełna | marynarka, płaszcz, spódnica | ciepły, sprężysty, oddycha | TAK |
| Wełna z kaszmirem lub alpaką | marynarka, płaszcz | miększy w dotyku | TAK |
| Wełna z poliestrem lub akrylem | tańsze żakiety, spódnice | mniej chłonie, elektryzuje się | ZALEŻY |
| 100% poliester lub akryl | najtańsze żakiety | tylko wygląd tweedu | NIE |
Domieszka kaszmiru albo alpaki zmienia dotyk i cenę, nie odbierając tkaninie wełnianych zalet. Samo „100% wełna” nie wyklucza zresztą takiej sierści: rozporządzenie pozwala tak nazwać mieszankę runa owczego z sierścią innych zwierząt.
Poliester i akryl producent dodaje głównie dlatego, że są tańsze od wełny; mniejsza skłonność do filcowania to efekt uboczny. Kupujący oddaje za to gospodarkę wilgocią. Wełna chłonie około 17% swojej masy wilgoci, poliester około 0,4%, więc w ogrzanym biurze marynarka szybciej robi się duszna i elektryzuje. Każde pranie uwalnia mikroplastik, a akryl szybko się mechaci. Tweed w 100% syntetyczny naśladuje tylko wzór.
Szukasz tweedu z czystej wełny?
Wyszukiwarka ciuchly.pl filtruje odzież po składzie z metki. Ustaw próg, np. min. 90% wełny.
Filtruj po składzieOdmiany tweedu: Harris, Donegal, jodełka, pepitka
Harris Tweed to nazwa chroniona brytyjską ustawą z 1993 roku. Nosi ją tweed ręcznie utkany przez wyspiarzy w ich domach na Hebrydach Zewnętrznych, tam wykończony i zrobiony z czystej żywej wełny barwionej i przędzionej na tych wyspach. Tkaninę sprawdza i stempluje znakiem Orb Harris Tweed Authority — pochodzenie potwierdza ten znak, nie samo słowo „Harris” w opisie.
Donegal pochodzi z irlandzkiego hrabstwa o tej nazwie. Typowo ma splot płócienny, osnowę i wątek w różnych kolorach oraz nieregularnie rozrzucone plamki barwnej przędzy. Małą literą „donegal” nazywa się dziś każdą tkaninę o takim wyglądzie.
Saxony to tweed z wełny merynosów, gładszy i miększy od klasycznego. Jodełka (herringbone) to splot skośny łamany: ukośne prążki co kilka nitek zmieniają kierunek. Pepitka, czyli kurza stopka, to dwukolorowy wzór z połamanych kratek.
W damskich żakietach tweedem nazywa się też tkaniny z przędz fantazyjnych, np. pętelkowego bouclé — o różnym, często mieszanym składzie.
Gramatura tweedu
Tweed to tkanina średnio ciężka i ciężka. Porównując liczby, sprawdź jednostkę: hurtownie tkanin garniturowych podają często gramy na metr bieżący pełnej szerokości beli, a nie na metr kwadratowy. Marynarkowy Harris Tweed waży 470–500 g na metr bieżący przy szerokości 150 cm, czyli około 310–335 g/m². Cały zakres Harris Tweedu to mniej więcej 15–21 uncji na jard, czyli około 310–430 g/m². Lżejsze tweedy, np. Saxony czy Shetland, schodzą niżej. Jak przeliczać te wartości, pokazuje przewodnik gramatura tkaniny.
Właściwości tweedu
| Pytanie | Odpowiedź | Skąd to się bierze |
|---|---|---|
| Czy grzeje? | TAK | puszysta przędza trzyma powietrze |
| Czy chroni przed wiatrem? | TAK | folowanie zagęszcza tkaninę |
| Czy jest wodoodporny? | NIE | znosi mżawkę, nie ulewę |
| Czy się gniecie? | NIE | sprężysta wełna wraca |
| Czy maskuje zabrudzenia? | TAK | melanż rozprasza plamy |
| Czy drapie? | ZALEŻY | od grubości włókna |
Zagniecenia po dniu siedzenia zwykle znikają po nocy na wieszaku.
Minusem jest szorstkość. Klasyczny tweed tka się z grubszej wełny niż dzianiny noszone na gołe ciało, dlatego marynarka czy spódnica ma podszewkę, a pod spód zakłada się koszulę lub bluzkę. Przy wrażliwej skórze szukaj tweedu z wełny merino.
Tweed a flanela, sztruks i bouclé
| Cecha | Tweed | Flanela wełniana | Sztruks | Bouclé |
|---|---|---|---|---|
| Surowiec | wełna | wełna | zwykle bawełna | różny |
| Powierzchnia | szorstka, melanż | miękki meszek | prążki runa | pętelki |
| Kolor | plamki w nitce | zwykle jednolity | jednolity | różny |
| Typowo | marynarka, płaszcz | garnitur, spodnie | spodnie, marynarka | żakiet, płaszcz |
Flanela też powstaje z wełny zgrzebnej, ale jest drapana na miękki meszek. Sztruks, podobnie jak welur, zawdzięcza swoje cechy runu, a nie przędzy.
Jak wybrać tweed — metka, podszewka, dłoń
Metka. W marynarce i płaszczu szukaj 100% wełny albo wełny z innym włóknem zwierzęcym. Poliester i akryl mówią o cenie, nie o jakości.
Podszewka. Podszewka dotyka ciała przez cały dzień. Wiskoza i cupro chłoną wilgoć i nie elektryzują się. Poliester zatrzymuje pot, więc w ciepłym wnętrzu robi się duszno.
Dłoń i oko. W tkanym tweedzie kolorowe plamki są w nitkach i widać je także od lewej strony; nadruk jest od spodu blady albo go nie ma. Ściśnięty róg wełny po kilku sekundach wraca do kształtu. Pod światło gęsty tweed prześwituje słabo i równomiernie.
Na metce — na co zwracać uwagę
Praktyczne porady zakupowe: tweed.
- + 100% wełna w marynarce i płaszczu
- + Wełna z kaszmirem lub alpaką
- + Podszewka z wiskozy lub cupro
- + Kolorowe plamki w samych nitkach
- + Znak Orb przy Harris Tweedzie
- ! Przewaga poliestru lub akrylu w składzie
- ! Podszewka ze 100% poliestru
- ! Wzór nadrukowany na gładkiej tkaninie
- ! Nazwa Harris bez znaku Orb
- ! Rzadka tkanina prześwitująca pod światło
Pielęgnacja tweedu
Wełna z natury nie zbiera zapachów, więc tweed zwykle wystarczy przewietrzyć przez noc na szerokim wieszaku i przeczesać miękką szczotką.
Marynarkę i płaszcz z usztywnieniami oddaj do pralni chemicznej, chyba że metka mówi inaczej — w wodzie wkłady i podszewka mogą się odkształcić. Spódnicę albo kamizelkę pierz tylko wtedy, gdy pozwala na to metka: ręcznie lub na programie do wełny, maksymalnie w 30°C, z minimalnym wirowaniem, bo ciepło i tarcie filcują wełnę. Susz płasko. Zagniecenia usuwaj parą albo prasuj przez wilgotną ściereczkę. Szczegóły podaje jak prać wełnę, a oznaczenia z metki — symbole prania.
Obalone mity o tweedzie
| Mit | Prawda |
|---|---|
| Tweed jest wodoodporny | NIE — chroni przed wiatrem i znosi mżawkę, ale ulewa go przemoczy. |
| Tweed ma zawsze splot skośny | NIE — Donegal tka się typowo splotem płóciennym. |
| Harris Tweed to wełna z Hebrydów przędziona ręcznie | NIE — ręcznie się go tka. Wełnę barwi się i przędzie na wyspach, w przędzalniach, a pochodzi głównie ze stałego lądu. |
| Każdy tweed drapie | ZALEŻY — tweed z wełny merynosów jest wyraźnie miększy. |
Filtruj odzież po składzie z metki
Wyszukiwarka ciuchly.pl pokazuje tylko ubrania spełniające Twoje progi składu — min. % wełny, kaszmiru, alpaki.
Przejdź do wyszukiwarkiŹródła
Ustawy, normy i instytucje:
- Harris Tweed Act 1993, sekcja 7 — definicja Harris Tweedu. legislation.gov.uk
- Harris Tweed Authority — znak Orb i stemplowanie tkaniny. harristweed.org
- Rozporządzenie (UE) nr 1007/2011 — nazwy włókien i skład na metce. eur-lex.europa.eu
- ISO 3758:2023 — symbole konserwacji. iso.org/standard/74401
Encyklopedie:
- Encyclopaedia Britannica, „Tweed” — waga, tkanie z barwionej przędzy, mieszanki. britannica.com
- Wikipedia (pl), „Tweed (tkanina)” — przędza zgrzebna, folowanie. pl.wikipedia.org
- Wikipedia (en), „Tweed (cloth)”, „Harris tweed”, „Donegal tweed” — sploty, Saxony, pochodzenie nazwy i wełny. Tweed, Harris tweed, Donegal tweed
Dane handlowe (bez linków):
- Karty tkanin Harris Tweed: Permanent Style (470–500 g na metr bieżący) i Huddersfield Fine Worsteds (15–16 oz), obie przy szerokości 150 cm.
- The Artefact, „Tweed Fabric: History, Types, Weights, and Uses” — typowe wagi: Harris Tweed 15–21 oz, Saxony 10–14 oz, Shetland 12–14 oz.
- R. Zaczkiewicz, „Przewodnik po tweedach”, szarmant.pl (2015) — Donegal, Saxony, splot płócienny.