Co to jest tweed

Tweed to wełniana tkanina na marynarki, płaszcze, spódnice i kamizelki: szorstka, matowa, najczęściej w melanżu, jodełkę, pepitkę albo kratę. Z bliska poznasz go po drobnych plamkach różnych kolorów. Wełnę barwi się zwykle przed przędzeniem i miesza odcienie, więc kolor siedzi w samej nitce.

Charakter tweedu bierze się z przędzy zgrzebnej: włókna są w niej tylko zgrzeblone i leżą chaotycznie, więc przędza jest puszysta i włochata. Z przędzy czesankowej, o włóknach ułożonych równolegle, powstają gładkie tkaniny garniturowe (więcej w przewodniku materiał na garnitur). Tweed tka się najczęściej splotem skośnym, rzadziej płóciennym, a gotową tkaninę się foluje, czyli częściowo spilśnia, i drapie.

Nazwa pochodzi, według tradycyjnej opowieści, od pomyłki londyńskiego kupca, który szkockie tweel (splot skośny) odczytał jako nazwę rzeki Tweed.

Skład tweedu na metce

Słowo „tweed” opisuje wygląd i konstrukcję tkaniny, nie włókno. Większość tweedów to czysta wełna, ale bywają też mieszanki. Skład procentowy jest obowiązkowy (rozporządzenie UE 1007/2011) — jak go czytać, wyjaśnia przewodnik skład ubrań — jak czytać metkę.

100% wełna
Typowe ubrania marynarka, płaszcz, spódnica Zachowanie ciepły, sprężysty, oddycha Wybór TAK
Wełna z kaszmirem lub alpaką
Typowe ubrania marynarka, płaszcz Zachowanie miększy w dotyku Wybór TAK
Wełna z poliestrem lub akrylem
Typowe ubrania tańsze żakiety, spódnice Zachowanie mniej chłonie, elektryzuje się Wybór ZALEŻY
100% poliester lub akryl
Typowe ubrania najtańsze żakiety Zachowanie tylko wygląd tweedu Wybór NIE

Domieszka kaszmiru albo alpaki zmienia dotyk i cenę, nie odbierając tkaninie wełnianych zalet. Samo „100% wełna” nie wyklucza zresztą takiej sierści: rozporządzenie pozwala tak nazwać mieszankę runa owczego z sierścią innych zwierząt.

Poliester i akryl producent dodaje głównie dlatego, że są tańsze od wełny; mniejsza skłonność do filcowania to efekt uboczny. Kupujący oddaje za to gospodarkę wilgocią. Wełna chłonie około 17% swojej masy wilgoci, poliester około 0,4%, więc w ogrzanym biurze marynarka szybciej robi się duszna i elektryzuje. Każde pranie uwalnia mikroplastik, a akryl szybko się mechaci. Tweed w 100% syntetyczny naśladuje tylko wzór.

Szukasz tweedu z czystej wełny?

Wyszukiwarka ciuchly.pl filtruje odzież po składzie z metki. Ustaw próg, np. min. 90% wełny.

Filtruj po składzie

Odmiany tweedu: Harris, Donegal, jodełka, pepitka

Harris Tweed to nazwa chroniona brytyjską ustawą z 1993 roku. Nosi ją tweed ręcznie utkany przez wyspiarzy w ich domach na Hebrydach Zewnętrznych, tam wykończony i zrobiony z czystej żywej wełny barwionej i przędzionej na tych wyspach. Tkaninę sprawdza i stempluje znakiem Orb Harris Tweed Authority — pochodzenie potwierdza ten znak, nie samo słowo „Harris” w opisie.

Donegal pochodzi z irlandzkiego hrabstwa o tej nazwie. Typowo ma splot płócienny, osnowę i wątek w różnych kolorach oraz nieregularnie rozrzucone plamki barwnej przędzy. Małą literą „donegal” nazywa się dziś każdą tkaninę o takim wyglądzie.

Saxony to tweed z wełny merynosów, gładszy i miększy od klasycznego. Jodełka (herringbone) to splot skośny łamany: ukośne prążki co kilka nitek zmieniają kierunek. Pepitka, czyli kurza stopka, to dwukolorowy wzór z połamanych kratek.

W damskich żakietach tweedem nazywa się też tkaniny z przędz fantazyjnych, np. pętelkowego bouclé — o różnym, często mieszanym składzie.

Gramatura tweedu

Tweed to tkanina średnio ciężka i ciężka. Porównując liczby, sprawdź jednostkę: hurtownie tkanin garniturowych podają często gramy na metr bieżący pełnej szerokości beli, a nie na metr kwadratowy. Marynarkowy Harris Tweed waży 470–500 g na metr bieżący przy szerokości 150 cm, czyli około 310–335 g/m². Cały zakres Harris Tweedu to mniej więcej 15–21 uncji na jard, czyli około 310–430 g/m². Lżejsze tweedy, np. Saxony czy Shetland, schodzą niżej. Jak przeliczać te wartości, pokazuje przewodnik gramatura tkaniny.

Właściwości tweedu

Czy grzeje?
Odpowiedź TAK Skąd to się bierze puszysta przędza trzyma powietrze
Czy chroni przed wiatrem?
Odpowiedź TAK Skąd to się bierze folowanie zagęszcza tkaninę
Czy jest wodoodporny?
Odpowiedź NIE Skąd to się bierze znosi mżawkę, nie ulewę
Czy się gniecie?
Odpowiedź NIE Skąd to się bierze sprężysta wełna wraca
Czy maskuje zabrudzenia?
Odpowiedź TAK Skąd to się bierze melanż rozprasza plamy
Czy drapie?
Odpowiedź ZALEŻY Skąd to się bierze od grubości włókna

Zagniecenia po dniu siedzenia zwykle znikają po nocy na wieszaku.

Minusem jest szorstkość. Klasyczny tweed tka się z grubszej wełny niż dzianiny noszone na gołe ciało, dlatego marynarka czy spódnica ma podszewkę, a pod spód zakłada się koszulę lub bluzkę. Przy wrażliwej skórze szukaj tweedu z wełny merino.

Tweed a flanela, sztruks i bouclé

Surowiec
Tweed wełna Flanela wełniana wełna Sztruks zwykle bawełna Bouclé różny
Powierzchnia
Tweed szorstka, melanż Flanela wełniana miękki meszek Sztruks prążki runa Bouclé pętelki
Kolor
Tweed plamki w nitce Flanela wełniana zwykle jednolity Sztruks jednolity Bouclé różny
Typowo
Tweed marynarka, płaszcz Flanela wełniana garnitur, spodnie Sztruks spodnie, marynarka Bouclé żakiet, płaszcz

Flanela też powstaje z wełny zgrzebnej, ale jest drapana na miękki meszek. Sztruks, podobnie jak welur, zawdzięcza swoje cechy runu, a nie przędzy.

Jak wybrać tweed — metka, podszewka, dłoń

Metka. W marynarce i płaszczu szukaj 100% wełny albo wełny z innym włóknem zwierzęcym. Poliester i akryl mówią o cenie, nie o jakości.

Podszewka. Podszewka dotyka ciała przez cały dzień. Wiskoza i cupro chłoną wilgoć i nie elektryzują się. Poliester zatrzymuje pot, więc w ciepłym wnętrzu robi się duszno.

Dłoń i oko. W tkanym tweedzie kolorowe plamki są w nitkach i widać je także od lewej strony; nadruk jest od spodu blady albo go nie ma. Ściśnięty róg wełny po kilku sekundach wraca do kształtu. Pod światło gęsty tweed prześwituje słabo i równomiernie.

Na metce — na co zwracać uwagę

Praktyczne porady zakupowe: tweed.

Szukaj tego
  • + 100% wełna w marynarce i płaszczu
  • + Wełna z kaszmirem lub alpaką
  • + Podszewka z wiskozy lub cupro
  • + Kolorowe plamki w samych nitkach
  • + Znak Orb przy Harris Tweedzie
Uważaj na to
  • ! Przewaga poliestru lub akrylu w składzie
  • ! Podszewka ze 100% poliestru
  • ! Wzór nadrukowany na gładkiej tkaninie
  • ! Nazwa Harris bez znaku Orb
  • ! Rzadka tkanina prześwitująca pod światło

Pielęgnacja tweedu

Wełna z natury nie zbiera zapachów, więc tweed zwykle wystarczy przewietrzyć przez noc na szerokim wieszaku i przeczesać miękką szczotką.

Marynarkę i płaszcz z usztywnieniami oddaj do pralni chemicznej, chyba że metka mówi inaczej — w wodzie wkłady i podszewka mogą się odkształcić. Spódnicę albo kamizelkę pierz tylko wtedy, gdy pozwala na to metka: ręcznie lub na programie do wełny, maksymalnie w 30°C, z minimalnym wirowaniem, bo ciepło i tarcie filcują wełnę. Susz płasko. Zagniecenia usuwaj parą albo prasuj przez wilgotną ściereczkę. Szczegóły podaje jak prać wełnę, a oznaczenia z metki — symbole prania.

Obalone mity o tweedzie

Tweed jest wodoodporny
Prawda NIE — chroni przed wiatrem i znosi mżawkę, ale ulewa go przemoczy.
Tweed ma zawsze splot skośny
Prawda NIE — Donegal tka się typowo splotem płóciennym.
Harris Tweed to wełna z Hebrydów przędziona ręcznie
Prawda NIE — ręcznie się go tka. Wełnę barwi się i przędzie na wyspach, w przędzalniach, a pochodzi głównie ze stałego lądu.
Każdy tweed drapie
Prawda ZALEŻY — tweed z wełny merynosów jest wyraźnie miększy.

Filtruj odzież po składzie z metki

Wyszukiwarka ciuchly.pl pokazuje tylko ubrania spełniające Twoje progi składu — min. % wełny, kaszmiru, alpaki.

Przejdź do wyszukiwarki

Źródła

Ustawy, normy i instytucje:

Encyklopedie:

  • Encyclopaedia Britannica, „Tweed” — waga, tkanie z barwionej przędzy, mieszanki. britannica.com
  • Wikipedia (pl), „Tweed (tkanina)” — przędza zgrzebna, folowanie. pl.wikipedia.org
  • Wikipedia (en), „Tweed (cloth)”, „Harris tweed”, „Donegal tweed” — sploty, Saxony, pochodzenie nazwy i wełny. Tweed, Harris tweed, Donegal tweed

Dane handlowe (bez linków):

  • Karty tkanin Harris Tweed: Permanent Style (470–500 g na metr bieżący) i Huddersfield Fine Worsteds (15–16 oz), obie przy szerokości 150 cm.
  • The Artefact, „Tweed Fabric: History, Types, Weights, and Uses” — typowe wagi: Harris Tweed 15–21 oz, Saxony 10–14 oz, Shetland 12–14 oz.
  • R. Zaczkiewicz, „Przewodnik po tweedach”, szarmant.pl (2015) — Donegal, Saxony, splot płócienny.