Gdzie jest luz i ile go jest

„Za duże” to cztery różne usterki, a każda ma własne lekarstwo. Załóż buty w skarpecie, w której zamierzasz je nosić, zawiąż normalnie i przejdź kilkanaście kroków, także po schodach. Patrz, co się rusza.

  • Pięta unosi się przy każdym kroku, a zapiętek odstaje, gdy stajesz na palcach.
  • Stopa zsuwa się do przodu, palce uderzają w czubek przy schodzeniu. Zasznuruj mocniej górę: jeśli stopa przestaje się zsuwać, winna jest objętość nad stopą, nie długość.
  • Stopa pływa na boki — but jest za szeroki w przodostopiu.
  • Cholewka odstaje od kostki lub łydki: sztyblety, kozaki, oficerki.

Potem ustal, o ile. Wyjmij wkładkę z nowych butów i połóż ją na wkładce z pary, która leży dobrze, piętami w jednej linii. Różnica długości to Twój nadmiar. Gdy wkładka jest przyklejona, porównaj podeszwy.

Norma ISO 19407:2023 podaje, że rozmiary europejskie (dawniej punkty paryskie) rosną co 6,67 mm, więc pół rozmiaru to około 3,3 mm. Wkładka dłuższa o 3 mm to pół numeru, o 7 mm — cały, o 13 mm — dwa. Pół numeru opanujesz wkładkami, cały częściowo, dwa wcale. Ta sama norma zakłada, że jeden rozmiar mieści stopy w przedziale plus minus pół kroku — para „na granicy” bywa lekko luźna, choć numer się zgadza.

Czy but się skurczy — rozstrzyga garbowanie i tworzywo

Popularna rada — zwilż, wysusz, a but się zmniejszy — pasuje do surowej, niegarbowanej skóry. W obuwiu jest skóra po garbowaniu, które ma właśnie uniezależnić ją od wody.

Większość współczesnych skór wyprawia się solami chromu. Kanadyjski Instytut Konserwacji (Canadian Conservation Institute) opisuje, że w pełni chromowa skóra nie kurczy się i nie zmienia nawet w gorącej wodzie. Skóra garbowana roślinnie po zamoczeniu może się skurczyć albo zesztywnieć, ale nierówno i bez kontroli nad tym, gdzie. Żadna z tych dróg nie daje buta krótszego o numer.

Skóra chromowa NIE
Co zamiast Wkładki, podpiętek Ryzyko prób Sztywnienie, odbarwienie
Skóra roślinna ZALEŻY, niekontrolowanie
Co zamiast Wkładki, szewc Ryzyko prób Deformacja, pęknięcia
Zamsz, nubuk NIE
Co zamiast Wkładki, skarpeta Ryzyko prób Zacieki, zbity meszek
Ekoskóra NIE
Co zamiast Wkładki albo zwrot Ryzyko prób Rozwarstwienie, pęcherze
Tekstylia, dzianina ZALEŻY, minimalnie
Co zamiast Sznurowanie, skarpeta Ryzyko prób Odklejona podeszwa

Skóra licowa z czasem raczej się układa i luzuje, niż ściąga. Zamsz oraz nubuk to skóra szlifowana — zanim cokolwiek by się w nich zmieniło, woda zostawi plamę na meszku.

Ekoskóra to plastik: poliuretan albo PVC na tekstylnym podkładzie. Plastik nie kurczy się od wody; namoczony but ma za to mokry podkład i mokry klej montażowy. Różnice w budowie zestawia artykuł ekoskóra a skóra naturalna.

Sposoby na luz — dobrane do miejsca

Wszystkie poniższe da się wyjąć, odkleić albo rozwiązać.

Pięta się unosi Mały luz
Rozwiązanie Podpiętek, sznurowanie z pętlą
Stopa lata nad wkładką Mały i średni luz
Rozwiązanie Wkładka pod język
Luz na boki Około pół rozmiaru
Rozwiązanie Pełna wkładka, grubsza skarpeta
Pusto przed palcami Mały luz, obcasy
Rozwiązanie Półwkładka
Cholewka odstaje Tylko cholewka
Rozwiązanie Zwężenie u szewca

Pełna wkładka

Zabiera objętość całemu wnętrzu. Najlepiej działa, gdy fabryczną wyjmiesz i zastąpisz grubszą, zamiast dokładać drugą. Na zimę sprawdza się filc z wełny — gruby, ciepły, chłonie wilgoć. Wkładka ze skóry naturalnej jest cieńsza, całoroczna; naturalny lateks jest miękki i sprężysty, dobry do buta sportowego.

Zastrzeżenie: w płytkim bucie — balerinie, czółenku, mokasynie — gruba wkładka unosi piętę ponad krawędź zapiętka i but zaczyna spadać przy każdym kroku. Tam lepszy jest podpiętek albo półwkładka.

Podpiętek i wkładka pod język

Podpiętek to samoprzylepna poduszka ze skóry, filcu lub żelu na tylnej ścianie buta. Odsuwa stopę do przodu i dociska piętę — podstawa, gdy pięta się wysuwa. Nie przyklejaj go, dopóki możesz oddać buty.

Przy niskim podbiciu pusto robi się nad stopą. Cienka filcowa lub skórzana poduszka wsunięta pod język buta sznurowanego dociska stopę w dół i do tyłu, w stronę zapiętka, więc pomaga też pięcie.

Półwkładka i skarpeta

Półwkładka leży tylko pod przodostopiem. W bucie na obcasie hamuje zsuwanie się stopy do czubka; w płaskim łatwo wędruje, więc wybieraj przyklejaną.

Jedna grubsza para z wełny merino zamiast cienkiej bawełnianej zabiera trochę miejsca i grzeje zimą. Dwie cienkie pary na sobie mogą tworzyć fałdy, które uciskają.

Sznurowanie z pętlą przy ostatnim oczku

Wiele butów sportowych i trzewików ma nad ostatnią parą oczek jeszcze jedną, nieco cofniętą — właśnie do trzymania pięty.

  1. Każdą sznurówkę przełóż przez to oczko po tej samej stronie, od zewnątrz, zostawiając małą pętlę.
  2. Lewy koniec przewlecz przez pętlę po prawej, prawy przez pętlę po lewej.
  3. Pociągnij oba końce w dół i zawiąż.

Pętle przyciągają piętę do zapiętka, a przodostopie zostaje luźne.

Dopasować czy oddać

Zalety
  • ✓ Wkładka dłuższa o 3–4 mm niż w dobrej parze
  • ✓ Luz tylko w jednym miejscu, zwykle przy pięcie
  • ✓ But sznurowany albo z paskiem przez podbicie
  • ✓ Cholewka kozaka odstaje, a stopa pasuje
  • ✓ Termin zwrotu minął albo buty kupione w sklepie
Wady
  • ✗ Wkładka dłuższa o cały rozmiar lub więcej
  • ✗ Luz jednocześnie w pięcie, na boki i przed palcami
  • ✗ Płytki but bez zapięcia i duży luz
  • ✗ But zgina się przed stawami palców, nie pod nimi
  • ✗ Zakup przez internet w terminie odstąpienia

Woda i suszarka — dlaczego tego nie robić

W poradnikach wraca przepis: spryskać skórzane buty wodą albo przetrzeć ciepłą, mokrą ściereczką, suszyć suszarką i „powtarzać do skutku”; ekoskórę namoczyć na godzinę i suszyć tak samo. Nie polecamy żadnego wariantu.

W skórze chromowej woda nie uruchamia skurczu. Ciepło działa, tylko nie tak, jak obiecują poradniki: według Kanadyjskiego Instytutu Konserwacji miejscowe nagrzanie wysusza skórę punktowo, a ona kurczy się, odkształca i — gdy jest naprężona — pęka. Skóra w bucie jest naprężona zawsze, bo naciągnięto ją na kopyto. Każde powtórzenie wypłukuje też tłuszcze, dzięki którym wyprawiona skóra nie jest sztywna.

W ekoskórze godzinna kąpiel nasącza podkład i osłabia klej, a gorące powietrze może pofałdować powłokę. Butów za ciasnych dotyczy to samo — więcej w przewodniku, jak rozchodzić buty.

Szukasz butów ze skóry naturalnej?

Wyszukiwarka ciuchly.pl filtruje odzież i obuwie po materiale — skóra licowa, zamsz, nubuk albo tekstylia. Wybierz to, z czego chcesz mieć buty.

Szukaj po materiale

Co zrobi szewc, a czego nie

Przy luźnym obuwiu szewc pracuje głównie wypełnieniami: wkleja na stałe klin lub podpiętek przy pięcie, dobiera grubszą wkładkę, przesuwa zapięcie paska w sandale albo czółenku. W wysokich kozakach i oficerkach, w których stopa pasuje, a cholewka odstaje od łydki, może zwęzić cholewkę.

Nie skróci buta. Długość wyznacza kopyto i podeszwa, a zgięcie podeszwy przypada tam, gdzie przewidziano stawy palców. W bucie dłuższym o cały numer stawy wypadają bliżej pięty: stopa zgina się w jednym miejscu, podeszwa w innym, a przyszwa łamie się w przypadkowej linii i obciera grzbiet palców. Wypełnienie tego nie przesunie.

Kiedy oddać buty zamiast je dopasowywać

Przy zakupie przez internet ustawa o prawach konsumenta daje 14 dni na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny (art. 27), liczonych od dnia, w którym buty trafiły w Twoje ręce (art. 28). Art. 34 ust. 4 dodaje, że odpowiadasz za zmniejszenie wartości rzeczy, jeśli używanie jej wykroczyło poza to, co potrzebne do sprawdzenia jej charakteru, cech i działania.

Mierz buty w domu i nie przyklejaj niczego do środka, dopóki nie zdecydujesz, że zostają. Przy luzie o cały rozmiar albo w kilku miejscach naraz zwrot kosztuje mniej niż komplet wkładek, które i tak nie naprawią zgięcia.

W sklepie stacjonarnym ustawowego prawa odstąpienia nie ma — przepis dotyczy umów zawartych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa. Zwrot zależy wtedy od zasad sklepu.

Czego nie robić

  • Nie wypychaj czubka watą ani gazetą na co dzień — wata zbija się w grudkę, gazeta nasiąka potem, a obie przesuwają się pod palcami.
  • Nie układaj warstw. Dwie wkładki, podpiętek i gruba skarpeta w jednym bucie oznaczają zły rozmiar.
  • Nie zaciskaj sznurówek na całej długości — pięta dalej się rusza, a zaczyna boleć grzbiet stopy.

Jeśli ból albo otarcia nie mijają po dopasowaniu, skonsultuj się ze specjalistą, na przykład z podologiem. Przy zakupach porównuj długość wkładki, nie numer; rodzaje skór opisuje przewodnik po skórze naturalnej.

Źródła

Normy i przepisy:

  • ISO 19407:2023 — Footwear — Sizing — Conversion of sizing systems: system europejski z krokiem 6,67 mm między pełnymi rozmiarami, jeden rozmiar mieści stopy w przedziale plus minus pół kroku. iso.org
  • Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827) — art. 27, 28 i 34 ust. 4. eli.gov.pl
  • Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów — serwis o prawach konsumenta. prawakonsumenta.uokik.gov.pl

Instytucje:

  • Canadian Conservation Institute — Caring for leather, skin and fur: zachowanie skóry chromowej i roślinnej w wodzie, skutki miejscowego nagrzania. canada.ca

Książki referencyjne:

  • Covington A.D. — Tanning Chemistry: The Science of Leather, Royal Society of Chemistry, 2009 (garbowanie chromowe i roślinne)