Jak czyścić skórzane buty krok po kroku

Kolejność dla butów z gładkiej skóry licowej — półbutów, sztybletów, kozaków, mokasynów. Pięć minut na parę plus schnięcie, którego nie da się przyspieszyć.

  1. Wyjmij sznurowadła i włóż prawidła. Pod sznurowaniem zbiera się pył, którego z zewnątrz nie widać, a napięta cholewka pokazuje brud w zagnieceniach przyszwy, zamiast go chować.
  2. Suchą szczotką zdejmij kurz i piasek. Zawsze przed wodą, bo piasek rozmazany mokrą ściereczką działa jak papier ścierny i rysuje lico.
  3. Rant, szwy i przeszycie noska wyczyść starą szczoteczką do zębów. To w tych szczelinach brud trzyma wilgoć najdłużej.
  4. Przetrzyj cholewkę ściereczką zwilżoną letnią wodą i wyżętą prawie do sucha. Na skórze ma zostać wilgotny ślad, który znika w kilka sekund, a nie kropelki.
  5. Przy uporczywym brudzie dodaj kroplę łagodnego mydła — o neutralnym odczynie albo przeznaczonego do skór. Myjesz małymi kołami, partiami, a pianę zbierasz od razu drugą, czystą i wilgotną ściereczką. Resztki detergentu zasychają na licu matowym nalotem.
  6. Wytrzyj do sucha miękką bawełnianą szmatką i zostaw but na prawidłach w temperaturze pokojowej na co najmniej dobę.

Dopiero czysty i suchy but nadaje się do kremu. Tu kończy się czyszczenie, a zaczyna drugi etap pielęgnacji butów skórzanych — odżywianie i połysk, które rozpisaliśmy osobno przy tym, jak pastować buty. Na co dzień wystarcza sam punkt drugi: kurz zdjęty tego samego dnia nie zdąży wejść w pory ani w szwy.

Najpierw ustal, którą skórę licową masz

Poradniki producentów obuwia dzielą skórzane buty na licowe, zamszowe i nubukowe, ale już w obrębie samej skóry licowej reakcja na wodę i mydło bywa odwrotna.

Anilinowa
Jak rozpoznać Kropla wsiąka i ciemnieje Woda z mydłem NIE, tylko wilgoć Na co uważać Ciemne plamy, zacieki
Semi-anilinowa
Jak rozpoznać Kropla wsiąka powoli Woda z mydłem ZALEŻY, oszczędnie Na co uważać Pocieranie w jednym miejscu
Pigmentowana, korygowana
Jak rozpoznać Kropla stoi na powierzchni Woda z mydłem TAK Na co uważać Starcie powłoki barwnej
Lakierowana
Jak rozpoznać Lustrzany połysk Woda z mydłem TAK, bez szorowania Na co uważać Rozpuszczalniki, mróz
Ekoskóra PU
Jak rozpoznać Romb przy symbolu cholewki Woda z mydłem TAK Na co uważać Ciepło i wilgoć

Test kropli robisz na wewnętrznej stronie cholewki, blisko podeszwy. Na skórze anilinowej, barwionej bez powłoki kryjącej, woda wsiąka w kilka sekund i zostawia ciemny punkt. Taka skóra chłonie także mydło i tłuszcz, więc czyścisz ją suchą szczotką i ledwie wilgotną ściereczką, nie pianą. Na skórze pigmentowanej, najczęstszej w obuwiu z sieciówek, lico jest lekko przeszlifowane i przykryte barwną powłoką. Kropla stoi tam w soczewce, a mydło myje powłokę, nie skórę. To najłatwiejsza w utrzymaniu skóra licowa, ale przetarcia powłoki na nosku żadne czyszczenie nie przywróci. Czym różnią się te podtypy, wyjaśnia artykuł o skórze licowej.

Metkę znajdziesz na wyściółce albo na wszywce pod językiem. Dyrektywa 94/11/WE wymaga oznaczenia materiału cholewki, podszewki i podeszwy piktogramem i odróżnia skórę wyprawioną od powlekanej: powlekana to taka, w której powłoka przekracza 0,15 mm, ale nie jedną trzecią grubości materiału. Romb oznacza „inne materiały”, w obuwiu najczęściej tworzywo. Jak czytać takie oznaczenia, opisaliśmy przy składzie ubrań na metce, a pełną klasyfikację skór w rodzajach skóry naturalnej.

Zamsz i nubuk to inna skóra i inna procedura, bo woda z mydłem sklei im meszek. Dla nich są osobne poradniki: jak czyścić buty zamszowe i jak wyczyścić buty z nubuku.

Sól drogowa — co robi ze skórą i jak ją zmyć

Białe fale nad podeszwą to najczęstszy zimowy problem butów skórzanych i jedyny, przy którym zwłoka realnie kosztuje. Sama obwódka jest objawem. Szkoda dzieje się pod nią.

Na polskie drogi sypie się głównie chlorek sodu, a przy silniejszych mrozach — mieszanka z dodatkiem chlorku wapnia. Oba związki są higroskopijne, a chlorek wapnia na tyle silnie, że wciąga wodę z powietrza i długo utrzymuje ją w materiale. Dla skóry oznacza to trzy rzeczy naraz:

  • Skóra dłużej zostaje wilgotna. But, który wieczorem wygląda na suchy, w miejscu osadu wciąż trzyma wodę.
  • Woda wynosi tłuszcze na zewnątrz. Odparowując przez lico, zabiera część natłuszczenia, które garbarnia wprowadziła między włókna kolagenowe. Pas nad podeszwą robi się matowy, szary i sztywny.
  • Kryształy siedzą w zgięciu. Przesuszona i zasolona przyszwa pęka najwcześniej — najpierw siatką drobnych rys, potem wzdłuż linii zgięcia.

Stąd zasada, która na skórze licowej działa lepiej niż jakikolwiek preparat: sól zmywasz tego samego wieczoru.

  1. Zetrzyj suchy osad szczotką, zanim dotkniesz go wodą.
  2. Ściereczką zwilżoną letnią wodą i mocno wyżętą przetrzyj cały element cholewki aż do najbliższych szwów, a nie samą białą linię. Mycie punktowe przesuwa granicę wilgoci kilka centymetrów wyżej i rysuje nową obwódkę.
  3. Wypchaj but papierem i odstaw go na dobę do pokoju, z dala od grzejnika.
  4. Jeśli po wyschnięciu obwódka wraca, powtórz zabieg roztworem jednej części octu spirytusowego na pięć części letniej wody, a potem przetrzyj tę samą partię ściereczką zwilżoną samą wodą. Rozcieńczony ocet radzi sobie z osadem wapniowym, którego czysta woda nie rusza — mechanizm rozpisaliśmy przy czyszczeniu butów zamszowych.

Ocet to środek na skórę pigmentowaną i semi-anilinową, zawsze po próbie na wewnętrznej stronie cholewki. Na skórze anilinowej odpuść go zupełnie — kwas potrafi zmienić barwnik bez powłoki ochronnej i zostawić jaśniejszy placek. Tam powtarzasz przecieranie czystą wodą, dwa, trzy wieczory z rzędu. Ocet stosujesz sam, rozcieńczony wodą, przy otwartym oknie; nie łączysz go z żadnym innym środkiem czyszczącym.

Dwa domowe przepisy krążące po poradnikach warto skreślić. Ocet z dodatkiem soli kuchennej na zacieki solne dokłada do skóry dokładnie ten związek, który próbujesz z niej usunąć. Mleko z sokiem z cytryny zostawia w porach białko i tłuszcz mleczny, które w ciepłym bucie się psują, a cytrynowy kwas działa na barwnik mocniej niż rozcieńczony ocet.

Po soli skóra potrzebuje uzupełnienia tego, co straciła — ale dopiero na sucho. Krem na wilgotną, zasoloną cholewkę zamyka sól pod warstwą tłuszczu.

Biały nalot, który nie jest solą

Jeśli nalot wychodzi plamami w różnych miejscach cholewki, a nie falą nad podeszwą, w dotyku jest woskowy, a nie chropowaty, i znika pod suchą szczotką, to wykwit tłuszczowy: wolne kwasy tłuszczowe z natłuszczenia skóry albo z nadmiaru kremu, które migrują na powierzchnię i krystalizują. Konserwatorzy muzealni odróżniają go od soli po kształcie — wykwit ma wyraźne krawędzie, sól rysuje nieregularne linie zacieku. Zmiatasz go miękką szczotką i przecierasz suchą ściereczką, bez wody i octu. Jeśli wraca, przy następnym pastowaniu nakładaj mniej produktu.

Szukasz odzieży ze skóry naturalnej?

Wyszukiwarka ciuchly.pl filtruje odzież ze skóry naturalnej po typie — licowa, nappa, nubuk, zamsz. Wybierz materiał, który Ci odpowiada.

Filtruj po typie skóry

Mokre buty — dlaczego kaloryfer łamie skórę

Skóra wyprawiona to sieć włókien kolagenowych, najciaśniej splecionych tuż pod licem. Garbowanie podnosi temperaturę, w której ta sieć kurczy się nieodwracalnie: surowa skóra kurczy się w wodzie w okolicach 65°C, skóra garbowana chromem wytrzymuje nawet około 120°C, a garbowana roślinnie — z takiej robi się często podeszwy skórzane i wkładki — zwykle nie więcej niż do 85°C. To próg dla skóry mokrej, czyli dokładnie w stanie, w jakim wraca z deszczu.

Większość butów nie dochodzi przy grzejniku do tej granicy, a mimo to wychodzi z suszenia zniszczona — przez samo tempo schnięcia. Tłuszcze z garbarni trzymają włókna z dala od siebie. Gdy woda odparowuje szybko, wędruje ku powierzchni, niesie ze sobą część tych tłuszczów, a włókna pod licem zbliżają się i sklejają. Skóra wysuszona w kilka godzin jest twarda jak tektura i pęka na przyszwie przy pierwszym zgięciu. Do tego mięknie klej podeszwy, a wkładka z garbowanej roślinnie skóry potrafi się skurczyć i pofalować.

Suszenie, które nie szkodzi, jest po prostu wolne:

  1. Wyjmij wkładkę i sznurowadła, żeby wnętrze oddawało wilgoć całą powierzchnią.
  2. Wypchaj but papierem pakowym albo niezadrukowanym ręcznikiem papierowym. Gazeta na jasnej skórze i jasnej podszewce zostawia farbę. Po kilku godzinach wymień wkład na suchy.
  3. Prawidła wkładaj, gdy but jest już tylko wilgotny, nie mokry. Utrzymają kształt przyszwy, zanim włókna ustawią się w nowym zagnieceniu.
  4. Postaw but na boku albo na kratce, żeby podeszwa nie stała w kałuży, i zostaw na dobę, po ulewie na dwie. Z dala od grzejnika, nawiewu i słońca.
  5. Dopiero sucha skóra dostaje krem. Woda wypłukała część natłuszczenia, więc po przemoczeniu uzupełnienie ma największy sens.

Mokrych butów nie zamykaj w szafce ani w pudełku — w ciepłym, zamkniętym wnętrzu wilgotna skóra pleśnieje od środka, a to już temat opisany przy tym, jak usunąć zapach z butów. Najprostsza ochrona to rotacja: dwie pary na zmianę.

Plamy na skórze licowej — metoda według rodzaju

O metodzie decyduje to, co się rozlało, w tym samym stopniu co wykończenie lica. Wspólna zasada: działasz szybko, od brzegu plamy do środka i nigdy nie szorujesz na siłę.

Tłuszcz, olej, krem
Pierwszy ruch Talk lub skrobia na noc Czego nie robić Woda i mydło Ryzyko Wysokie na anilinowej
Zacieki po deszczu
Pierwszy ruch Zwilżyć całą partię Czego nie robić Suszyć plamę punktowo Ryzyko Średnie
Błoto
Pierwszy ruch Wysuszyć, potem zmieść Czego nie robić Ścierać na mokro Ryzyko Niskie
Czarne otarcia
Pierwszy ruch Wilgotna ściereczka Czego nie robić Gumka, pasta ścierna Ryzyko Niskie na pigmentowanej
Długopis, farba
Pierwszy ruch Szewc lub pralnia skór Czego nie robić Alkohol, zmywacz Ryzyko Bardzo wysokie

Tłuszcz nie rozpuszcza się w wodzie, więc ściereczka rozprowadzi go szerzej. Na plamę nasyp talku kosmetycznego albo skrobi kukurydzianej, lekko dociśnij, zostaw na noc i rano zmieć szczotką. Na skórze pigmentowanej tłuszcz stoi na powłoce i zwykle schodzi od razu ściereczką z mydłem. Na anilinowej wsiąka w kilka minut — świeżą plamę proszek często wyciąga, kilkudniowa zostaje jako ciemniejsze pole, które z czasem rozmywa się w patynie.

Zacieki po deszczu to granica między skórą, która nasiąkła, a tą, która została sucha — widać je głównie na anilinowej i semi-anilinowej. Wyrównujesz wilgotność: ledwie wilgotną ściereczką przecierasz cały element do najbliższego szwu, wypychasz but i suszysz powoli.

Błoto obsługujesz odwrotnie niż sól: czekasz, aż wyschnie, kruszysz szczotką i zmiatasz, resztę zbierasz wilgotną ściereczką. Mokre błoto rozmazane po licu wchodzi w pory i zagniecenia.

Czarne otarcia na skórze pigmentowanej to zwykle ślad cudzej gumy na powłoce i schodzą ściereczką z mydłem. Jeśli pod spodem widać jaśniejszą skórę, powłoka jest starta — takie miejsce maskuje krem w kolorze buta, o czym przy pastowaniu.

Długopis, farba i atrament wiążą się z barwnikiem skóry. Alkohol i zmywacz rozpuszczają oba naraz i zostawiają jaśniejszą plamę większą od pierwotnej, więc to sprawa dla zakładu szewskiego albo pralni skór.

Podeszwa, rant i szwy

Wilgoć trzyma się najdłużej na dole buta, więc czysta cholewka na zabłoconej podeszwie to połowa roboty.

Podeszwa gumowa i z tworzywa znosi szczotkę z letnią wodą i mydłem bez ograniczeń. Pilnujesz tylko, żeby piana nie spływała na skórę cholewki.

Podeszwa skórzana to zwykle skóra garbowana roślinnie, czyli ta o najniższym progu skurczu. Nie moczysz jej — zeskrobujesz błoto, przecierasz wilgotną ściereczką i suszysz powoli.

Rant i szwy w butach szytych, na przykład w konstrukcji ramowej, zbierają błoto i sól w szczelinie między cholewką a podeszwą, gdzie wilgoć siedzi przy nici najdłużej. Wystarczy stara szczoteczka do zębów z odrobiną wody.

Sznurowadła pierzesz osobno, ręcznie w wodzie z mydłem. Skórzanego buta w całości do bębna nie wkładasz w żadnym programie — dlaczego, opisaliśmy przy praniu butów w pralce.

Skóra lakierowana — czyścisz powłokę, nie skórę

W butach lakierowanych skórę przykrywa gładka, nieprzepuszczalna warstwa polimerowa. Brud nie wnika pod nią, więc czyszczenie jest proste: miękka ściereczka z mikrofibry zwilżona wodą, przy tłustych śladach kropla łagodnego mydła, na koniec polerowanie suchą ściereczką do połysku.

Trudności są trzy i żadna nie wynika z brudu.

  • Rozpuszczalniki niszczą powłokę bezpowrotnie. Aceton, zmywacz, alkohol i pasty samochodowe matowią lub rozpuszczają lakier, a zmatowionego miejsca nie da się wypolerować z powrotem.
  • Lakier przejmuje barwnik. Jasne lakierki potrafią zafarbować od ciemnego dżinsu albo od drugiego buta w torbie. Przebarwienie siedzi w powłoce, nie na niej, więc pomaga tylko profilaktyka: osobne woreczki.
  • Mróz i zgięcie tworzą rysy. Powłoka jest mniej elastyczna niż skóra pod nią i na zgięciu przyszwy pęka siatką drobnych linii. Czyszczenie ich nie usunie.

Krem, pasta i wosk nie mają na lakierze do czego wniknąć, więc zostają na wierzchu jako matowy, lepki nalot, który zbiera kurz.

Ekoskóra — inny materiał, inne zagrożenie

Ekoskóra w butach to najczęściej tkanina podkładowa pokryta poliuretanem, rzadziej PVC. Nie ma w niej włókien kolagenowych, więc nie ma też czego odżywiać — krem i pasta zostaną na powierzchni, a lotne składniki twardych past mogą zostawić na powłoce matowe pole. Czyszczenie sprowadza się do suchej szczotki i wilgotnej ściereczki z kroplą mydła. Alkohol i rozpuszczalniki odpadają z tego samego powodu co przy lakierze.

Wrogiem poliuretanu nie jest jednak brud, tylko hydroliza: w cieple i wilgoci polimer stopniowo się rozpada. Branża obuwnicza bada to wprost — SATRA ma osobną metodę przyspieszonej hydrolizy podeszew poliuretanowych i materiałów powlekanych poliuretanem, w której próbki leżą w ciepłym, wilgotnym środowisku przed badaniem wytrzymałości. Skutek widać po sezonach: powłoka łuszczy się na zgięciach, a podeszwa z pianki poliuretanowej potrafi się kruszyć po latach w piwnicy.

Dla ekoskóry liczy się więc bardziej to, jak but schnie i gdzie leży, niż czym go myjesz: suszysz go powoli, a na sezon odkładasz suchy, w przewiewnym miejscu, nie w foliowym worku. Szerzej o różnicach między materiałami — przy ekoskórze i skórze naturalnej i skórze wegańskiej.

Czego nie robić ze skórzanymi butami

Suszenie przy kaloryferze
Skutek Twarda, pękająca skóra Co zamiast tego Doba w temperaturze pokojowej
Aceton, zmywacz, benzyna
Skutek Rozpuszczony barwnik i powłoka Co zamiast tego Szewc lub pralnia skór
Ocet na skórze anilinowej
Skutek Jaśniejszy placek Co zamiast tego Sama woda, kilka razy
Krem na mokrą skórę
Skutek Plamy, sól pod tłuszczem Co zamiast tego Krem po pełnym wyschnięciu
Pranie w pralce
Skutek Skurcz, odklejona podeszwa Co zamiast tego Ręcznie, ściereczką

Dwie rzeczy spoza tabeli. Chusteczki nawilżane zostawiają na skórze detergent, a często i alkohol — na awaryjne przetarcie soli w biurze wystarczą, jako stała metoda przesuszają lico. Suszarka do włosów to ten sam błąd co kaloryfer, tylko szybszy, bo strumień gorącego powietrza nagrzewa jeden punkt skóry.

Jeśli but po czyszczeniu wciąż uwiera albo ciśnie, to nie jest problem brudu, tylko dopasowania — ten temat rozpisaliśmy przy tym, jak rozchodzić buty. Ta sama logika czyszczenia obowiązuje w galanterii i odzieży ze skóry: przy czyszczeniu skórzanej torebki dochodzą rączki i podszewka, a przy pielęgnacji kurtki skórzanej przechowywanie poza sezonem.

Na metce — na co zwracać uwagę

Praktyczne porady zakupowe: skórzane buty łatwe w czyszczeniu.

Szukaj tego
  • + Piktogram skóry przy symbolu cholewki
  • + Opis podaje rodzaj wykończenia lica
  • + Szyty rant zamiast samego kleju
  • + Gumowa podeszwa na zimę
  • + Producent wskazuje preparaty do pielęgnacji
Uważaj na to
  • ! Romb przy symbolu cholewki
  • ! Sama „skóra naturalna” bez doprecyzowania
  • ! Powłoka łuszcząca się już na półce
  • ! Zalecenie suszenia przy grzejniku
  • ! Obietnica pełnej wodoodporności skóry

Źródła

Regulacje:

  • Dyrektywa 94/11/WE Parlamentu Europejskiego i Rady — oznakowanie materiałów stosowanych w głównych częściach obuwia; definicje skóry wyprawionej i skóry powlekanej (powłoka powyżej 0,15 mm, ale nie więcej niż jedna trzecia grubości materiału)

Książki referencyjne:

  • Covington A.D., Wise W.R. — „Tanning Chemistry: The Science of Leather”, wyd. 2, Royal Society of Chemistry, 2019 (garbowanie a stabilność termiczna kolagenu, natłuszczanie jako zabezpieczenie włókien przed sklejaniem przy suszeniu)
  • Haines B.M. — „The fibre structure of leather”, s. 11–21 w: Kite M., Thomson R. (red.), „Conservation of Leather and Related Materials”, Elsevier Butterworth-Heinemann, 2006 (budowa sieci włókien kolagenowych, zwarta warstwa pod licem)

Źródła zewnętrzne

  • eur-lex.europa.eu — Dyrektywa 94/11/WE o oznakowaniu materiałów obuwniczych: skóra wyprawiona, skóra powlekana i piktogramy dla cholewki, podszewki i podeszwy.
  • satra.com — SATRA, „Determining leather shrinkage temperature”: temperatura skurczu skóry surowej, garbowanej chromem i garbowanej roślinnie.
  • satra.com — SATRA TM344, „Hydrolysis of polyurethane solings and polyurethane coated leathers”: metoda przyspieszonej hydrolizy podeszew i materiałów powlekanych poliuretanem.
  • nps.gov — U.S. National Park Service, Conserve O Gram 9/1 „Fatty Acid Spew on Leather Objects”: wykwit kwasów tłuszczowych na skórze, jego wygląd i odróżnienie od osadu solnego i pleśni.

Ubrania z naturalnych włókien

Filtruj odzież po zawartości włókien z metki — wybierz minimalny procent bawełny, wełny lub lnu.

Filtruj po składzie