Jak wyczyścić buty z nubuku krok po kroku

Podstawowa procedura jest sucha i zajmuje trzy minuty. Poniżej wersja dla nubuku standardowego, czyli tego, z którego robi się większość miejskich butów casualowych i sztybletów — jeśli masz buty olejowane albo trekkingowe, przeczytaj najpierw następną sekcję, bo kroki drugi i trzeci trzeba tam zamienić na inne.

  1. Poczekaj, aż but całkowicie wyschnie. Szczotkowanie wilgotnego meszku wciera pył w głąb zamiast go wyciągać. Po deszczu odłóż szczotkę na dobę, nie na godzinę.
  2. Wypchaj cholewkę prawidłem albo zmiętym papierem pakowym. Pracujesz po napiętej powierzchni — na zapadniętej skórze utrwalasz meszek w fałdach zgięcia, a właśnie tam nubuk wyciera się najszybciej.
  3. Szczotka krepowa, krótkie ruchy, jeden kierunek — zwykle od noska w stronę cholewki. Nacisk trzymaj wyraźnie lżejszy niż przy zamszu; na nubuku szczotkujesz, żeby ustawić włos, nie żeby wyszorować skórę. Przejdź całą powierzchnię, aż odcień się wyrówna.
  4. Punktowe otarcia — gumka kauczukowa, trzy, może cztery przejścia. Nie dziesięć. Gumka ściera, a nie rozpuszcza, więc każde dodatkowe przejście zabiera trochę meszku. Po gumce wróć szczotką, żeby podnieść włos w przygniecionym miejscu.
  5. Szwy, przeszycie noska i granica cholewki z podeszwą — tam zbiera się najwięcej pyłu. Wejdź rogiem szczotki albo starą szczoteczką do zębów.
  6. Impregnat w sprayu na czysty i suchy but — dwie cienkie warstwy z kwadransem przerwy, z odległości 20–30 cm. Preparat ma osiąść mgłą; zalanie jednego miejsca zostawia ciemną obwódkę, której nie zetrzesz.

Kolejność narzędzi zawsze idzie od najłagodniejszego. Najpierw sama szczotka, potem gumka, a szczotka z włosiem mosiężnym dopiero wtedy, gdy meszek jest realnie zbity — i nie częściej niż raz, wyjątkowo dwa razy w sezonie. To narzędzie ratunkowe, nie element cotygodniowej rutyny.

Czego w tym zestawie nie ma i nie powinno być: kremów, past i wosków kolorowych. Te preparaty należą do skóry licowej o gładkim, zamkniętym licu, a na meszku zachowują się dokładnie odwrotnie niż powinny — rozpisaliśmy to przy tym, jak pastować buty. Nie ma tu też pralki: nubukowej cholewki nie pierze się w bębnie w żadnym programie, o czym szerzej przy praniu butów w pralce.

Cztery nubuki, cztery procedury

Tu leży różnica między tym poradnikiem a większością tekstów w sieci. Polskie poradniki traktują nubuk jak jeden materiał i powtarzają dla niego jeden zestaw zaleceń, zwykle przepisany z instrukcji do zamszu. Tymczasem pod nazwą „nubuk” sprzedaje się cztery wykończenia, które reagują na wodę i na ścieranie w sposób nie tylko różny, ale miejscami przeciwstawny. Pełną klasyfikację znajdziesz w skórze nubukowej; tutaj liczy się konsekwencja praktyczna.

Standardowy
Jak rozpoznać Matowy, jednolity odcień Woda rutynowo NIE, tylko ratunkowo Czym czyścić Szczotka krepowa, gumka
Olejowany
Jak rozpoznać Jaśnieje przy zginaniu Woda rutynowo TAK Czym czyścić Wilgotna ściereczka, wosk
Hydrofobowy
Jak rozpoznać Kropla zbiera się w kulkę Woda rutynowo TAK Czym czyścić Letnia woda, miękka szczotka
Syntetyczny
Jak rozpoznać Romb przy symbolu cholewki Woda rutynowo TAK Czym czyścić Letnia woda, bez gumki

Rozpoznanie zajmuje kilkanaście sekund i opiera się na dwóch testach, z których żaden nie wymaga żadnego preparatu.

Test zginania oddziela nubuk olejowany od pozostałych. Ściśnij nosek buta tak, żeby powstała fałda. Jeśli w miejscu zgięcia kolor wyraźnie jaśnieje, a po przetarciu ciepłym palcem wraca do poprzedniego odcienia, masz skórę nasyconą olejami i woskami. To zjawisko bierze się z przemieszczania się tłuszczów wewnątrz włókien pod naciskiem — skóra sucha, niepreparowana, nie zachowuje się tak w ogóle.

Test kropli oddziela nubuk hydrofobowy. Na wewnętrznej stronie cholewki, blisko podeszwy, połóż kroplę wody i odczekaj minutę. Na nubuku standardowym wsiąknie i zostawi ciemną plamę, która zniknie po wyschnięciu. Na hydrofobowym zbierze się w kulkę i zsunie. Uwaga: świeżo zaimpregnowany nubuk standardowy zachowa się podobnie, więc ten test ma sens, gdy od ostatniej impregnacji minęło kilka tygodni.

Materiał cholewki potwierdzisz jeszcze metką. W Unii Europejskiej obuwie oznacza się piktogramami według dyrektywy 94/11/WE: rozłożona skóra oznacza materiał naturalny, a romb — materiał inny niż skóra, w praktyce najczęściej syntetyczny (tekstylia mają swój odrębny piktogram). Jeśli przy symbolu cholewki widnieje romb, masz mikrofibrę, cokolwiek mówi opis w sklepie — zasady czytania oznaczeń rozpisaliśmy przy składzie ubrań na metce.

Nubuk syntetyczny wypada z tego poradnika najszybciej, bo rządzi się odwrotną logiką. To cięte włókna poliestrowe osadzone w spoiwie na podkładzie tekstylnym — nie ma tu kolagenu, który odbudowuje się po szczotkowaniu, jest cienka warstwa włosa, którą zdziera się raz. Gumka kauczukowa i szczotka z włosiem mosiężnym, czyli narzędzia ratujące skórę, zostawiają na nim łysy, wyświecony placek. Za to woda jest tu dozwolona: letnia, z kroplą neutralnego mydła, nanoszona miękką szczotką. Pełne postępowanie z mikrofibrą opisaliśmy przy czyszczeniu butów zamszowych, a przegląd zamienników skóry znajdziesz w skórze wegańskiej.

Sprawdź skład swoich butów i ubrań

Filtruj odzież po zawartości włókien z metki — wybierz minimalny procent bawełny, wełny lub lnu.

Filtruj po składzie

Nubuk olejowany — woda mu nie szkodzi, gumka tak

To najczęściej mylona kategoria, bo trafia się dokładnie w tych butach, które ludzie noszą w najgorszą pogodę: w ciężkich trapperach, w klapkach z korkową podeszwą, w butach roboczych. Skóra jest tu nasycana olejami i woskami jeszcze w garbarni, więc pory meszku są od początku wypełnione tłuszczem.

Wynikają z tego trzy rzeczy, które odwracają standardowe zalecenia.

Gumka kauczukowa przestaje być bezpieczna. Na nubuku standardowym zbiera brud z wierzchu meszku. Na olejowanym zdziera razem z brudem warstwę wosku i zostawia jaśniejszy, matowy placek o wyraźnej granicy — brud znika, a na jego miejscu pojawia się gorzej wyglądająca plama. To samo dotyczy szczotki z włosiem mosiężnym.

Woda przestaje być wrogiem. Tłuszcz już zajmuje przestrzeń, w którą na suchym nubuku wsiąkałaby woda, więc przetarcie cholewki wilgotną, dobrze wyżętą ściereczką jest tu zabiegiem rutynowym, a nie ratunkowym. Po przetarciu but wypycha się papierem i suszy dobę w temperaturze pokojowej.

Odnawiasz woskiem, nie sprayem. Po wyschnięciu skóra potrzebuje uzupełnienia tego, co wypłukała woda i wytarły kroki — służy do tego preparat dedykowany skórom olejowanym, w postaci wosku albo gęstego balsamu, wcierany cienko dłonią lub ściereczką. To nie jest pastowanie w znaczeniu, w jakim pastuje się sztyblety: nie ma tu kremu barwiącego, twardego wosku ani polerowania na połysk, bo każdy z tych zabiegów skleiłby meszek. Odnawiasz warstwę tłuszczu, której skóra została pozbawiona, i na tym kończysz. Spray impregnujący przeznaczony do nubuku standardowego nic tu nie zaszkodzi, ale też niewiele da, bo nie odbudowuje tłuszczów.

Jedna rzecz, o której warto wiedzieć, zanim zaczniesz ratować taki but: nubuk olejowany ma ciemnieć. Nierównomierne przebarwienia na nosku i pięcie po kilku miesiącach noszenia to nie zabrudzenie, tylko przemieszczony wosk. Część z nich wyrówna się sama po przetarciu ciepłą dłonią. Zanim sięgniesz po jakikolwiek preparat, sprawdź, czy nie próbujesz usunąć patyny, która jest cechą tej skóry, a nie jej uszkodzeniem.

Buty trekkingowe z membraną — instrukcja jest odwrotna

Nubuk hydrofobowy o grubości bliskiej dwóch milimetrów, zszyty z podszewką membranową, to osobny przypadek — i jedyny, w którym producent wprost każe używać wody z detergentem.

Instrukcja pielęgnacji dla obuwia z membraną Gore-Tex mówi: wyjmij sznurowadła i wytrząśnij piasek oraz żwir ze środka, zmieć luźny brud gąbką albo szczotką, a potem umyj but letnią wodą z niewielką ilością płynu. Zakazane są wybielacz i pranie w pralce. Suszenie ma być naturalne, w umiarkowanej temperaturze, bez bezpośredniego źródła ciepła — ale też bez zostawiania buta mokrym na wiele dni.

Najważniejsze zdanie dotyczy jednak impregnacji. Gdy woda przestaje zbierać się w krople i spływać, trzeba odnowić powłokę hydrofobową preparatem wodorozcieńczalnym w sprayu. Wosków i tłuszczów impregnujących producent zabrania wprost, bo osadzają się w strukturze i obniżają oddychalność buta. To jest dokładnie przeciwieństwo tego, co robi się z nubukiem olejowanym — i najłatwiejszy sposób, żeby zepsuć drogie buty górskie, przenosząc na nie nawyk od trapperów.

Praktyczna konsekwencja dla właściciela: zanim kupisz jakikolwiek preparat, sprawdź, czy but ma podszewkę membranową. Informację znajdziesz na wszywce w cholewce albo w opisie modelu. Jeśli ma — omijasz wszystko, co jest woskiem, pastą lub tłuszczem, niezależnie od tego, że cholewka jest ze skóry.

Producent membrany odsyła przy tym do zaleceń producenta obuwia dla samej skóry. Te dwie instrukcje bywają niespójne; przy konflikcie prostsza zasada brzmi: sposób mycia bierzesz od producenta buta, a zakaz wosków od producenta membrany, bo dotyczy warstwy, której but nie jest w stanie odzyskać.

Sól, tłuszcz i zacieki na krótkim meszku

Mechanizm tych trzech zabrudzeń jest dla wszystkich skór z meszkiem taki sam i rozpisaliśmy go szczegółowo przy tym, jak czyścić buty zamszowe — łącznie z tym, dlaczego na sól działa słaby roztwór octu, a nie samo szczotkowanie. Tutaj liczy się kalibracja, bo na 0,3–0,8 mm meszku te same zabiegi trzeba prowadzić ostrożniej.

Białe obwódki po soli drogowej. Roztwór octu spirytusowego rozcieńczony wodą w proporcji jeden do pięciu działa na nubuku tak samo jak na zamszu, z jednym zastrzeżeniem: nanosisz go na całą partię cholewki, od szwu do szwu, nigdy punktowo. Skóra rysuje nową granicę tam, gdzie kończy się wilgoć, więc czyszczenie samej obwódki zamienia jedną plamę w dwie. Na nubuku olejowanym odpuść ocet zupełnie — kwas na powierzchni woskowanej schodzi nierówno i zostawia plamiste przejaśnienia. Tam wystarczy letnia woda i ponowne nawoskowanie. Preparaty stosujesz zawsze pojedynczo, przy otwartym oknie; nie łączysz octu z niczym innym.

Tłuszcz i kosmetyki. Woda tu nie pomoże, bo tłuszcz się w niej nie rozpuszcza — wilgoć jedynie powiększy obszar plamy. Zasyp plamę talkiem kosmetycznym albo skrobią kukurydzianą, dociśnij lekko palcem i zostaw na noc, rano zmieć szczotką krepową. Przy nubuku ten zabieg działa nawet lepiej niż przy zamszu, bo krótki meszek trzyma proszek bliżej powierzchni skóry.

Zacieki po deszczu. Zaciek to nie plama, tylko granica między partią skóry, która wchłonęła wodę, a tą, która została sucha. Wyrównujesz więc wilgotność całego elementu: ledwo wilgotną ściereczką albo miękką szczotką zwilż równomiernie cały przód buta aż do najbliższego szwu, wypchaj papierem pakowym i zostaw na dobę w temperaturze pokojowej. Nigdy na kaloryferze, przy nawiewie ani w pełnym słońcu — gwałtowne odparowanie kurczy włókna kolagenowe, cholewka sztywnieje, a klej podeszwy mięknie.

Po wyschnięciu przychodzi moment specyficzny dla nubuku. Zamsz po przemoczeniu podnosi się szczotką mosiężną i odzyskuje wygląd. Nubuk ma na to znacznie mniejszy zapas, więc zacznij od szczotki krepowej i oceń efekt; po mosiądz sięgaj tylko wtedy, gdy meszek naprawdę został sklejony na płasko, i przejdź po nim kilka razy, a nie kilkanaście.

Błoto obsługujesz odwrotną logiką: nie ścieraj go na mokro. Poczekaj, aż wyschnie zupełnie, skrusz suchą szczotką i zmieć. Mokre błoto wtarte w meszek zostaje w nim na stałe.

Wyświecony meszek — granica, za którą nie ma powrotu

To jest różnica, dla której warto w ogóle odróżniać nubuk od zamszu przy czyszczeniu, a nie tylko przy zakupie.

Zamsz powstaje przez szlifowanie skóry od strony mizdry, czyli wewnętrznej. Pod jego meszkiem leży dwoina — luźno splecione włókna o grubości liczonej w milimetrach. Gdy zedrzesz wierzchnią warstwę włosa, pod spodem są następne włókna, które da się podnieść szczotką. Zapas jest realny.

Nubuk szlifuje się od strony lica, czyli zewnętrznej, najgęstszej warstwy skóry. Meszek ma tu 0,3–0,8 mm i tworzą go włókna samego lica, a bezpośrednio pod nim znajduje się zwarta, gładka warstwa o najciaśniejszym splocie włókien w całej skórze. Kiedy przetrzesz meszek na wylot — zbyt mocną szczotką, dziesiątym przejściem gumki, nogawką spodni ocierającą o kostkę przez dwa sezony — dochodzisz do powierzchni, w której nie ma już luźnych włókien do podniesienia. Zostaje błyszczący, ciemniejszy placek. Żadna szczotka, żaden spray i żaden preparat go nie cofną, bo nie ma czego cofać.

Sprawdzasz to jednym ruchem: przesuń kciukiem po podejrzanym miejscu i po sąsiednim, nietkniętym. Zdrowy nubuk zapisze ciemniejszą smugę i zmieni odcień; miejsce wytarte do lica nie zareaguje wcale. Najczęściej dzieje się to w trzech punktach — na zgięciu noska, na krawędzi zapiętka i na wewnętrznej stronie cholewki, w miejscu, w którym ocierają się o siebie oba buty.

Uczciwa odpowiedź na pytanie, co da się z tym zrobić: w domu nic. Zakład szewski potrafi przeszlifować powierzchnię z powrotem, ale to zabieg, który zdejmuje kolejną warstwę skóry i zwykle zmienia odcień całego elementu, więc ma sens raczej przy drogim bucie i na całej cholewce niż punktowo. Cała wartość tej sekcji jest profilaktyczna: lżejszy nacisk, gumka używana oszczędnie, doba przerwy między noszeniami i regularna impregnacja odsuwają ten moment o sezony. Jeśli buty są dodatkowo za ciasne i marszczą się na zgięciu mocniej, niż powinny, problem zaczyna się od dopasowania — opisaliśmy to przy tym, jak rozchodzić buty.

Czego nie robić z butem z nubuku

Większość nieodwracalnych szkód bierze się z dwóch źródeł: z domowych sposobów powtarzanych w sieci bez sprawdzenia i z przenoszenia na nubuk nawyków od skóry gładkiej.

Kolorowa gumka biurowa
Skutek Barwnik wtarty w meszek Co zamiast tego Gumka kauczukowa do nubuku
Skórka od chleba
Skutek Okruchy w meszku, pleśń Co zamiast tego Talk albo skrobia kukurydziana
Krem lub pasta do butów
Skutek Meszek zalany na płasko Co zamiast tego Szczotka i impregnat
Szczotka mosiężna co tydzień
Skutek Meszek starty do lica Co zamiast tego Krepa, mosiądz raz w sezonie
Suszenie na kaloryferze
Skutek Skurcz, pękanie, luźna podeszwa Co zamiast tego Doba w temperaturze pokojowej

Dwa punkty z tej tabeli wymagają komentarza, bo obrona obu krąży po polskich poradnikach jako sprawdzony sposób.

Gumka do ołówka zamiast gumki do nubuku. Rada wygląda rozsądnie, bo tekstura bywa podobna. Problem w tym, że gumki biurowe są zwykle barwione i miękczone, a pod naciskiem zostawiają w meszku zarówno okruchy, jak i pigment — na jasnym bucie widać to od razu, na ciemnym po kilku tygodniach jako matowy ślad. Biała, nieklejąca gumka na drobnym otarciu przejdzie bez szkody, kolorowa nie.

Skórka od chleba i inne domowe absorbenty. Chleb rzeczywiście chłonie tłuszcz, ale zostawia okruchy skrobi w meszku i wewnątrz buta, a wilgotna skrobia w ciepłym, zamkniętym bucie to pożywka dla pleśni. Talk kosmetyczny i skrobia kukurydziana robią to samo bez okruchów i bez wilgoci, kosztują grosze i zmiata się je jednym ruchem szczotki.

Warto też pamiętać, że impregnat nie czyni buta wodoodpornym. Kupuje kilkanaście do kilkudziesięciu minut lekkiego deszczu i sprawia, że suchy brud daje się strzepnąć. W ulewie i w rozmokniętym śniegu nubuk standardowy przemoknie, zaimpregnowany czy nie — wodoodporność daje membrana i konstrukcja cholewki, nie spray.

Ta sama logika obowiązuje przy nubukowej galanterii i odzieży: przy torebce dochodzi wnętrze i rączki, co opisaliśmy przy czyszczeniu skórzanej torebki, a przy kurtce podszewka i przechowywanie poza sezonem, czyli pielęgnacja kurtki skórzanej. Jeśli chcesz najpierw uporządkować, czym różnią się typy wykończenia skóry, zacznij od klasyfikacji rodzajów skóry naturalnej.

Na metce — na co zwracać uwagę

Praktyczne porady zakupowe: buty z nubuku.

Szukaj tego
  • + Piktogram rozłożonej skóry przy cholewce
  • + Producent podaje rodzaj nubuku w opisie
  • + Krótki, równy meszek zmieniający odcień
  • + Widoczny rysunek porów przy szwach
  • + Marka wskazuje konkretny preparat do pielęgnacji
Uważaj na to
  • ! Romb przy symbolu cholewki
  • ! Opis handlowy bez rozróżnienia zamszu i nubuku
  • ! Nosek wyświecony już na półce sklepowej
  • ! Zalecenie pastowania w opisie produktu
  • ! Ciemne obwódki po nierówno nałożonym impregnacie

Źródła

Normy i regulacje:

  • Dyrektywa 94/11/WE Parlamentu Europejskiego i Rady — oznakowanie materiałów stosowanych w głównych częściach obuwia; piktogramy odróżniające skórę naturalną, skórę powlekaną, materiały tekstylne i pozostałe

Instrukcje producenta:

  • W.L. Gore & Associates — instrukcje pielęgnacji obuwia z membraną: mycie letnią wodą z niewielką ilością płynu, suszenie w umiarkowanej temperaturze bez bezpośredniego źródła ciepła, odnawianie powłoki hydrofobowej preparatem wodorozcieńczalnym, zakaz wosków i tłuszczów impregnujących ze względu na oddychalność

Książki referencyjne:

  • Haines B.M. — „The fibre structure of leather”, rozdz. 3 w: Kite M., Thomson R. (red.), Conservation of Leather and Related Materials, Butterworth-Heinemann, 2006 — struktura włókien warstwy licowej a dwoiny
  • Covington A.D. — Tanning Chemistry: The Science of Leather, Royal Society of Chemistry, 2009

Źródła zewnętrzne

  • eur-lex.europa.eu — Dyrektywa 94/11/WE o oznakowaniu materiałów obuwniczych: symbol rozłożonej skóry a romb przy cholewce, podszewce i podeszwie.
  • gore-tex.com — instrukcja pielęgnacji obuwia z membraną: mycie, suszenie i odnawianie powłoki hydrofobowej, z zakazem wosków impregnujących.
  • leatherworkinggroup.com — Leather Working Group, audyt środowiskowy garbarni i certyfikacja jakości skór.

Szukasz butów i odzieży ze skóry naturalnej?

Wyszukiwarka ciuchly.pl filtruje odzież ze skóry naturalnej po typie — licowa, nappa, nubuk, zamsz. Wybierz materiał, który Ci odpowiada.

Filtruj po typie skóry